نظرات و مفاهیم در TA (حالات نفسانیِ منِ والد، منِ بالغ، منِ کودک)

هر شخص دارای سه نوع حالت نفسانی است: (والد..بالغ..کودک)..این الگوهای رفتاری توسط اریک برن ایجاد شده است. او معتقد بود انسانها دارای نهاد خوبی هستند و همه توانایی فکر کردن دارند.

حال به تعریف هر یک از این الگوها می پردازیم…

حالت نفسانی والد:

همه ما در دوران کودکی با بایدها و نبایدهای بی شماری روبرو بوده ایم .

خیلی از قانونمندی های موجود در زندگی امروز ما برگرفته از احساسات و باورهای والدین ما , خانواده , اقوام و حتی جامعه میباشند که به نوعی به زندگی ما جهت میدهند.

و یا حتی میتوانند ما را از خیلی از موقعیتها و شرایط خوب و یا از مسایل خطرناک و مضر پیرامون مان دوری دهند.

یک نمونه بارز، والدینی که به کودک خویش همیشه گوشزد میکنند « اتاقتو مرتب کن » کودک در مواقعی هم که یک انسان بالغی شد ممکن است

این جمله با همان لحن و همان صدا در ذهنش ظهور کند یا شخصی دیگر ممکن است مثلا در درس ریاضی همیشه احساس ضعف کند چرا که از کودکی والدین , معلمین و افرادی دیگر به او این باور را داده اند.

و اینکه مرتب به خود بگوید تو در ریاضیات ضعیفی یا فلان کار از دستت بر نمیاد و عین این جمله را در کودکی شنیده است ..

پس زمانی که من درست مانند والدین خود رفتار و فکر و احساس کنم من در حالت نفسانی والد خود قرار دارم….

حالت نفسانی کودک:

رفتارها , افکار و احساس هایی که از دوران کودکی فراخوانده میشوند.

نمونه بارز اون ترس یک کودک از امتحانات آخر سال یا هر موقع که دیر به مدرسه میرود .

یا اگر از نظر اطرافیان کار زشتی کرده باشد در همه این موارد کودک به نوعی ممکن است سرزنش شود و ممکن است گریه کند

یا قهر یا به نوعی احساس بی پناهی کند و این حالات و احساسات میتواند در بزرگسالی هم به همین ترتیب در مقاطع بالاتر زندگی اتفاق بیفتد

مثلا شخصی که در محیط کار یا دانشگاه ترس از نمره نیاوردن و یا اخراج شدن را دارد که این مربوط میشود به حالات و افکار و روحیات دوران کودکی و ترس از تنبیه شدن .

پس زمانی که من حالات و رفتارم و احساساتم درست مانند کودکی ام شد من در حالت نفسانی کودک خود قرار میگیرم..

حالت نفسانی بالغ:

این حالت نفسانی نه کودک است و نه والد فقط قانونمندیهایی را در زمان حال ایجاد میکند و تو در این حالت به اقتضای زمان و مکان تصمیم میگیری……

مثلا شخصی در خیابان مشغول رانندگی است ناگهان راننده دیگری با سرعت جلوی او می پیچد,شخص با توجه به خلوتی خیابان سریع ترمز میکند یا از سرعت خود میکاهد در این حالت او در وضعیت بالغ خود قرار گرفته …

تحلیل رفتار متقابل (TA) چیست؟

تحلیل رفتار متقابل که بطور مختصر«T.A»نیز نامیده می شود, یکی از روش های روان درمانی است که در آن شخصیت انسان را دارای سه بخش یا سه حالت نفسانی می دانند. این سه حالت عبارتند از:

(والد- بالغ- کودک) و به صورت مقابل نشان می دهند:

والد(parent)-آن بخش از شخصیت است که شامل اصول یاد گرفته شده ما در زندگی, و تجربه ها و توصیه های والدین یا سایر بزرگترهای زندگی مان است.

همه “باید” ها- “نباید” ها- “درست وغلط” ها همه “چه جوری باید این کار را انجام داد” ها در آن جای دارند.

مثلاً هروقت که به دوستتان می گویید:

(نباید چنین حرفی می زدی اصلاً حرف خوبی نبود) ← شما در حالت “والد” خود هستید.

حالت «والد»خود دارای ۲ بخش متفاوت است:

۱٫والد حمایتگر-آن بخش از والد که جنبه مثبت آن به انسان کمک می کند تا یاد بگیرد چگونه کارها را انجام دهد شامل عشق,حمایت وتشویق هایی است که در زندگی تجربه کرده ایم.مثلأ وقتی به فرزندتان می گویید:

(مطمئن هستم که تو می توانی راه حل مناسبی برای این مشکل پیدا کنی.)

شما در «والد حمایتگرمثبت»خود هستید.

اما جنبه منفی آن با حمایت های بیجا و بی مورد خودباعث می شود احساس ناتوانی وضعف کنیم وبرای انجام امور مختلف به بزرگترهایمان وابسته باشیم. مثلأ وقتی به فرزندتان می گویید:

(فکر نمی کنم بتونی حرفتو به معلمت بزنی بذار من باهاش صحبت کنم.)

شما در «والد حمایتگر منفی»خود هستید.

۲٫والد سرزنشگر یا انتقادگر یا مستبد-آن بخش از والد که توصیه های جنبه مثبت آن برای حفظ سلامتی وتندرستی لازم است.

همه چگونه باید مواظب خودمان باشیم که زنده بمانیم , مریض نشویم یا جایگاه اجتماعی خود را حفظ کنیم در آن قراردارد.مثلأ وقتی به فرزندتان می گویید:

(قبل از غذاحتمأ باید دستهایت را بشویی.)

شما در«والد سرزنشگر مثبت»خود هستید.

اما جنبه منفی آن با انتقادهای مداوم وبی پایان آرامش را از ما می گیرد.دائم درباره ما قضاوت می کندو به ما می گوید چه باید بکنیم,چگونه باید باشیم.

چگونه باید فکر کنیم,حرف بزنیم و… .این بخش از والد هرگز از انتقاد ,سرزنش و عیب جویی از ما دست برنمی دارد و در این کار کم نمی آورد.

افراد متعصب ومستبد اغلب در والد سرزنشگر منفی خود هستند. وقتی به خودتان می گویید:

(تو حتی نمی تونی یک کار به این سادگی رو انجام بدی.)

شما در«والد سرزنشگر منفی»خود هستید.

کودک(child)-بخش یا حالتی از شخصیت که شامل احساس ها، خواسته ها و افکار دوران کودکی ماست. این حالت در واقع خاطره دوران کودکی ماست که همیشه در ما وجود دارد و با ما زندگی می کند.

همه “دلم میخواهد” ها- “دوست دارم” یا “دوست ندارم” ها- ” می توانم” ها یا “نمی توانم” های افراطی در آن جای دارند.

مثلاً هروقت به دوستتان می گویید:

(خیلی دلم میخواد یک لیوان بستنی بخورم حیف که نمی‌تونم) ← شما در حالت “کودک” خود هستید.

حالت کودک نیز دارای ۲ بخش متفاوت است:

۱- کودک «طبیعی»:

آن بخش از شخصیت که آزاد, خلاق, شاد و عاشق تفریح است وجنبه مثبت آن باعث می شود از زندگی لذت ببریم و با احساس های واقعی خود ارتباط برقرار کنیم,کودکی ماست قبل از این که تحت تعلیم وتر بیت قرار بگیریم.

مثلأ : (وقتی به طبیعت می روید واز دویدن روی چمن ها ویا خیس شدن زیر باران لذت می برید.)

شما در «کودک طبیعی مثبت»خود هستید.

اما جنبه منفی آن گاهی مارا به دردسر می اندازد وقتی که دوست داریم بدون توجه به قواعد اجتماعی یا قانونی کاری فقط بخاطر این که دلمان می خواهد انجام دهیم.

مثلأ: (وقتی در جایی که حداکثر سرعت ۱۱۰ کیلومتر است با سرعت ۱۵۰ کیلومتر رانندگی می کنید.)

شما در حالت «کودک طبیعی منفی»خود قرار دارید.

۲- کودک «انطباق یافته یا مطیع»- آن بخش از شخصیت که رفتار خود را تحت تأثیر تربیت والدین تغییر داده واصلاح کرده است.جنبه مثبت آن موجب می شود بتوانیم در جامعه مورد پذیرش وتأیید قرار بگیریم,مثلأ:

(وقتی سر کار خیلی دلتان می خواهد یک چرت حسابی بزنید اما چون توی اداره جای چرت زدن نیست چای می خورید تا خواب از سرتان بپرد.)

شما در «کودک مطیع مثبت»خود هستید.

اما گاهی وقت ها ما برای اینکه مورد پذیرش یا تأیید دیگران قرار بگیریم اجازه می دهیم مورد تحقیر یا تمسخر آنها واقع شده یا نادیده گرفته شویم.مثلأ:

(وقتی باوجود این که خیلی دلتان می خواهد از همسرتان بخواهید که شما را در رفتن به نزد پزشک همراهی کند تنها می روید وچیزی به او نمی گویید چون یاد گرفته اید که باید خودتان همه کارها را انجام بدهید.)

شما در «کودک مطیع منفی»خود هستید.

بالغ(Adult)-بخش یا حالتی از شخصیت که حاوی تجربه های شخصی خود ماست. بخش تحلیل گر وجود ما که می تواند واقعیت های امروز را درک کرده و با شیوه های مناسب با آنها روبرو شود.

مثلاً هروقت به دوستتان می گویید:

(اگه موافقی فکر می کنم الان وقت مناسبیه که درباره مشکلی که دیروز پیش آمد با هم حرف بزنیم) ← شما در حالت “بالغ” خود هستید.

بالغ تقسیم بندی ندارد ؛ کل آن یکپارچه است و در صورتی که به درستی عمل کند دارای ویزگیهای زیر است:

۱- بدنبال واقعیت است.

۲- احتمالات و امکانات را در نظر می گیرد.

۳- واقعیتها را از طریق آزمون بررسی می کند.

۴- می تواند اطلاعات متضاد ومتناقض را تحلیل کند.

۵- هدفمند عمل می کند.

۶- اطلاعات موجود را مورد بررسی دقیق قرار می دهد و راه حلهای مناسب راکشف می کند؛درواقع می تواند بیند یشد کاری که از عهده والد و کودک برنمی آید.

۷- ویزگی مهم دیگر بالغ آن است که در اینجا واکنون زندگی می کند.

اغلب ما توانایی اندیشیدن و استفاده درست از بالغ نداریم و صرفأ به افکار و عقاید قدیمی و بعضأ نادرستی که از کودکی در ذهن مان جای گرفته عمل می کنیم.

بالغ بودن نیاز به آموزش و تمرین دارد و خودبخود اتفاق نمی افتد. انسان هایی که بالغ رشد یافته ای دارند انسان های بزرگ و تأثیرگذاری هستند.