مادر در فرهنگ ایرانی

مادر در فرهنگ ایرانی

توصیه دارم همه بانوان سرزمینم به دقت متن رو بخونند

نماد مادر در سینمای ایران نادره و بعدها دخترش ثریا قاسمی است..

 شخصیت هایی همیشه نگران؛ مضطرب که اولین چیزی که به یاد می آوردو مالیدن دست ها به همدیگر از شدت نگرانی است. 

شایع ترین کلمه مورد استفاده ” دلواپسم” است . کسی که در مهمترین و حساسترین لحظات، تمام بحث ها را با یک جمله تمام میکند” ای وای غذام سوخت” .

کسی که باید مراقب عاقش باشید . کسی که به راحتی اشکش سرازیر میشود.. به نظر زن ایرانی از یک سنی به بعد تمام هویتش خلاصه میشود در ” مادر بودن”.

 فرقی هم نمیکند این مادر با رژ قرمز و تحصیل کرده باشد یا مذهبی و اهل دعا.. مادر ایرانی کسی است که شب کنکور نباید بخوابد موقع امتحان بچه هایش صلوات بفرستد.. میوه های لکه دار سهمش باشد.

 گفتنش برایم راحت نیست اما به نظرم این معادله ای است که هر دو طرف راضی اند… مادر تمام هویت خودش را خلاصه میکند در فرزند و از آن طرف بهشت را زیر پایش دارد.. 

مادر در فرهنگ ایرانی مقدس است . برای همه و همیشه. مادر اما چقدر برای خودش زندگی میکند؟

انگار که زن راضی میشود این تقدس را بگیرد و زندگیش را بدهد. 

بی پرده بگویم به نظرم گاهی چه بسا زن برای تمام خلا ها و کمبود هایش پناه میبرد به فرزندش و تمام زندگیش میشود فرزند چون اگر مادر بودن را از او بگیرند چیزی برایش نمیماند.

یادم هست یکی از همکارانم که از خانواده ای بسیار تحصیل کرده و سطح بالا بود همیشه با حسرت میگفت : مادر فلانی طلاهایش را برایش فروخته.. 

مادر من اما هیچ وقت اینکار را نخواهد کرد. مادر من ما را میگذارد و با پدرم سفرهای اروپایی میرود.

یعنی تصور مادر خوب برای ما کسی است که همیشه و تا هر سنی خودش را خرج ما کند. از آن طرف اما بسیار کسانی را می بینم که این حجم اضطراب و نگرانی و چه بسا دخالت مادرانشا ن زندگی را برایشان زهر کرده. 

یادم هست پسرم که تازه به دنیا آمده بود گفتم ۶ ماهه که شود اتاقش را جدا میکنم و همان موقع فامیل نزدیکی گفت” هرگز دلت نمیاد این کارو بکنی الان میگی “. 

و البته که من در ۴ ماه و نیمی اتاق پسرم را جدا کردم و با چشمان حیرت زده اطرافیان روبرو شدم. 

به نظرم در مادر بودن هم ما افراط و تفریط داریم. این همه ایثار و زندگی خود را وقف بچه کردن بدون شک توقع میاورد و این بعدا همان بلای جان زندگی ها میشود. 

یکی از شایع ترین نگرانی های که از ایرانیان اینجا میشنوم این کلمه است” مادرم”… حالا بچه ای که آمده این سر دنیا احساس میکند به مادرش وفادار نبوده.. 

به مادری که تمام زندگیش را وقف او کرده . و نتیجه قطعا عذاب وجدان برای فرزند است. مادر در ایران نگران .

فرزند در اینجا دل چرکین از خود..یک پدر تنها طبیعی است که پارتنر بگیرد یا ازدواج کند چون مرد نمیتواند .

 به همین راحتی ولی مادر تنها باید زندگیش را وقف بچه ها کند تا نشان دهد یک مادر خوب است مثل مادرمن و چه بسا شما که سالها بدون مردی زندگی کردند چون جامعه نمی پذیرد مادری به فکر خودش هم باشد.

از یک جایی به بعد اما باید این زنجیره را پاره کرد.
باید بدانیم فرزند ما به مادری توانا و قوی نیاز دارد نه نگران و وابسته..
مادری که هم گام با فرزندش رشد میکند خودخواه نیست..
مادر به عنوان یک انسان اول باید هویت داشته باشد..
نیازی نیست تمام مادران میشل اوباما و لیلا حاتمی باشند
اما اولین قدم به گمانم این است که عکس پروفایل زن ایرانی به جای عکس فرزندش یا گل و بوته ؛ چهره خودش باشد. همانطور که هست .
با حجاب ، با چادر ، بی روسری .. همانطور که در خیابان است .
و بداند اگر خودش باشد و به خواسته های خودش اهمیت بدهد به معنای مادر بد بودن نیست .

نگاه اسلام به زنان  “پاک خدایی که از آنچه زمین می رو یاند و نیز از خودشان و از آنچه نمی دانند همه را نر و ماده گردانیده است.”

نگاه اسلام به زنان ، نگاه ویژه و جدای از مردان نیست: «یا اَیُّهاالنَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ الَّذى خَلَقَکُمْ منْ نَفْسٍ واحِدَهٍ وَ خَلَقَ منْها زَوْجَها وَبَثَّ منْهُما رجالاً کَثیراً وَ نِساءً…» (3)؛

اى مردم از پروردگارتان پروا کنید، آن که شما را از یک نفس آفرید و از آن نفس واحد، همسر او را و از آن دو مردان و زنان بسیار پدید آورد.

اما باتوجه به سال‌ها حرمان و تنگی و سختی که بر زنان رفته است، گاهی به‌طور ویژه به آن‌ها اشاره شده و نوع و نحوه برخورد با ایشان برای عرب جاهلی و آیندگان غافل توضیح داده شده است.

تأمین مالی:

در آیات و روایات بر این نکته که تأمین نفقه زن برعهده مرد است، به صراحت اشاره شده است.

قرآن کریم، ذیل آیه قوامیت تصریح می‌کند: «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ» (4).

مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، به‌خاطر برتری‌هایی که خداوند برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است و به‌خاطر انفاق‌هایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‌کنند.

در روایتی از امام صادق علیه‌السلام نیز بر این مطلب تأکید شده است: «ای معاذ! برای خانواده‌ات کار و تلاش کن؛ مبادا آنان برای تو کار و تلاش کنند» (5).

استقلال مالی:

باوجود وجوب تأمین مالی زن توسط همسر و پدر، او از استقلال مالی برخوردار است و می‌تواند در مورد دارارایی‌های خود تصمیم بگیرد.

قرآن نیز بر حق مالکیت زن در اموال خود و استقلال اقتصادی او صحه گذاشته و می‌گوید: «لِلرِّجَالِ نَصِیبٌ مِمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِیبٌ مِمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ کَثُرَ نَصِیبًا مَفْرُوضًا» (6)؛

براى مردان از آن‌چه پدر و مادر و خویشاوندان بر جاى گذاشته‏‌اند سهمى است و براى زنان [نیز] از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان [آنان] بر جاى گذاشته‌اند سهمى [خواهد بود]؛ خواه آن [مال] کم باشد یا زیاد، نصیب هرکس مفروض شده است.

و یا در آیه دیگری بر حق بودن آن‌چه دریافت می‌کنند اشاره شده است: «وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَیتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ یأْتِینَ بِفَاحِشَهٍ مُبَینَهٍ» (7) آنان را تحت فشار قرار ندهید که قسمتی از آن‌چه را به آن‌ها داده‌اید (از مهر)، تملک کنید! مگر این‌که آن‌ها عمل زشت آشکاری انجام دهند.

رفتار به معروف:

زن و مرد، موجب آرامش و امنیت یکدیگرند، رحمت و مودت میان آنان بهترین اتفاق ممکن در میان آن‌هاست (8).

اما مهم‌ترین کلیدواژه قرآن در توصیه به زوجینی که زندگی معمولی دارند، رفتار بر مبنای معروف است: 

«وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ کَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَکْرَهُوا شَیئًا وَیجْعَلَ اللَّهُ فِیهِ خَیرًا کَثِیرًا…» (9)؛

با آنان، به طور شایسته رفتار کنید! و اگر از آن‌ها، (به جهتی) کراهت داشتید، (فوراً تصمیم به جدایی نگیرید!) چه بسا چیزی خوشایند شما نباشد، و خداوند خیر فراوانی در آن قرار می‌دهد!

در تفسیر عبارت عاشروهن بالمعروف به نکات فراوانی اشاره شده است؛ 

اما همه به این معناست که این رفتار باید مطابق با الگوی اسلامی و بر اساس اخلاق باشد، امری که در روایات فراوانی نیز بدان تأکید شده است:

امیرمؤمنان علیه‌السلام می‌گویند: «فدارها على کل حال و احسن الصحبه لها لیصفوا عیشک» (10)؛ درهرحال با همسرت مدارا کن و با او به نیکى معاشرت نما، تا زندگیت با صفا شود.

رسول‌اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم نیز می‌فرمایند: «الاخیرکم خیرکم لنسائه و انا خیر کم لنسائى» (11)؛ بهترین شما مردى است که با زنش خوش‌رفتارتر باشد و من از همه شما نسبت به زنانم خوش‌رفتارترم.

در روایت دیگری از رسول گرامی صلی‌الله علیه‌وآله‌وسلم

نقل شده است: «برادرم جبرئیل به من خبر می‌داد و همواره سفارش زنان را می‌کرد، تاآن‌جا که گمان کردم برای شوهر جایز نیست که به زنش حتی اف بگوید… شما زنان را به عنوان امانت خدایی گرفته‌اید» (12).

احترام و حفظ کرامت:

یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های حسن معاشرت، حفظ احترام و کرامت افراد است.

پیامبر خاتم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌فرمایند: «زنان را احترام و اکرام نمی‌کند، جز کسى که بهره‌اى از کرامت برده باشد و به زنان اهانت نمی‌کند، مگر انسان پست» (13).

امام باقر علیه السلام نیز در روایتی دلنشین می‌فرمایند: «هرکس زنى بگیرد، باید احترامش کند. زن شما لعبت و دلبر است؛ هرکسى لعبتى به دست آورد، نباید آن را ضایع سازد» (14).

در میان احادیث واردشده، علاوه بر این دستورات کلی، بر نمونه‌های فراوانی از حفظ کرامت زنان در خانه و خانواده اشاره شده است که تعدادی از آن‌ها را عنوان می‌کنیم:

توجه و محبت به زنان:

اولین رکن احترام، توجه داشتن و حتی محبت کردن است. رسول مهربانی‌ها در این‌باره می‌فرمایند: «دوستت‌دارم مرد به همسرش، هیچ‌گاه از قلب او بیرون نخواهد رفت» (15).

این ابراز علاقه، در کلام خلاصه نشده و خود پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌و‌سلم به طور عملی نیز به همسرانشان توجه نشان می‌دادند.

از منظر ایشان حضور مرد در خانه تا بدان‌جا اهمیت دارد که فرموده‌اند: «نشستن مرد پیش زن و فرزندنش، نزد خداوند محبوب‌تر است از اعتکاف در این مسجد من» (16).

و در عمل نیز به ظرایف و جزییاتی توجه داشتند که کمتر مردی بدان توجه دارد، اموری که حس خوب توجه و حمایت را به زن منتقل می‌کند:

«میمونه همسر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌گوید: همانا پیامبر هرگاه که من حائض بودم مرا امر می‌فرمود که جامه‌اى به صورت لنگ‏ برخود بندم و با او در یک بستر بخوابم» (17).

توجه به خواست و شأن زنان:

رسول رحمت، آن‌چه مرد باید در خانه انجام دهد را در سه نکته خلاصه می‌کنند؛ سه نکته‌ای که حتی اگر در سرشت و طبیعت او نیست هم باید آن را به دست آورد: «خوش‌رفتارى، گشاده‌دستى به اندازه و غیرتى همراه با خویشتن‌دارى» (مستدرک الوسایل، ج 14، ص 253)

شاید معنای گشاده‌دستی را بتوان در روایتی که از امام باقر علیه‌السلام به درستی درک کرد؛

جابر از امام باقر علیه‌السلام نقل می‌کند: «عده‌ای بر امام حسین علیه‌السلام وارد شدند؛ ناگاه فرش‌های گران‌قیمت و پشتی‌های فاخر و زیبا را در منزل آن حضرت مشاهده کردند.

عرض کردند: ای فرزند رسول خدا! ما در منزل شما وسایل و چیزهایی مشاهده می‌کنیم که ناخوشایند ماست!

حضرت فرمود: ما بعد از ازدواج، مهریه همسران‌مان را پرداخت می‌کنیم و آن‌ها هرچه دوست داشتند، برای خود خریداری می‌کنند. هیچ‌یک از وسایلی که مشاهده کردید، از آن ما نیست» (18).

رسول‌اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم نیز فرمودند: «مؤمن مطابق میل عیالش (خانواده‌اش) غذا می‌خورد و انسان منافق و دوچهره، خانواده‌اش مطابق میل او غذا می‌خورند» (19).

امام صادق علیه‌السلام در عبارتی دیگر از حقوق زن بر شوهر گفته و می‌فرمایند: «هر میوه‌ای که همه مردم از آن می‌خورند، باید به خانواده‌اش بخوراند و در روزهای عید خوراک آنان را افزایش دهد، و چیزهایی برای آنان فراهم کند که در روزهای دیگر فراهم نمی‌‌کرده است» (20).

و حتی دقیق‌تر از آن به مسافرت نیز اشاره داشته به مردان توصیه می‌کنند: «هرگاه یکی از شما به مسافرت رود و سپس از سفر برگردد، پس باید برای خانواده خود به اندازه‌ای که توانایی دارد، سوغاتی بیاورد» (21).

کمک به همسر:

باور آن‌که زن وظیفه‌ای در خانه ندارد و آن‌چه انجام می‌دهد همه و همه از محبت است و توجه و علاقه او به زندگی و همسر و فرزندان، شاید برای بسیاری دشوار باشد.

اما پذیرفتن همین نکته ساده موجب می‌شود که مرد هم در خانه خود را موظف به انجام برخی از امور بداند.

در نقلی از امیرمؤمنان علیه‌السلام آمده است: «پیامبر وارد منزل ما شد؛ درحالی‌که فاطمه در کنار دیگ نشسته بود و من عدس پاک می‌کردم. 

پیامبر خطاب به من فرمود: ای اباالحسن! از من بشنو و من به جز دستور پروردگار سخنی به زبان نمی‌آورم! هر مردی که به زن خود در کارهای خانه کمک کند، برای او به تعداد هر موی بدنش ثواب یک سال عبادت نوشته می‌شود؛

 عبادتی که روزهایش، روزه و شب‌هایش به عبادت پرداخته باشد» (22).