مدیتیشن

یکی از انواع بسیار مشهور و جذاب مدیتیشن‌ها، مدیتیشن با موسیقی ست. این طریقه به ظاهر ساده، دارای ظرافت‌ها و نکات بسیار عمیقی‌ست که برای درک آن، تجارب عملی خود محور لازم می نماید. بسیاری بر این گونه‌ی مدیتیشن از اقسام تمارین تمرکزی‌ست،‌ در حالی که شباهت‌هایی ما بین این قسم و دیگر اقسام ابتدایی مدیتیشن‌ها و تمارین تمرکزی وجود دارد.
روش ارائه شده در این نوشته از تمارین نیمه حرفه‌ای خواهد بود، لذا انجام این روش برای افرادی توصیه می‌شود که تمارین تمرکزی و مدیتیشن‌های ابتدایی را تجربه نموده‌اند.

زمان و مکان مناسب
بسیاری از بزرگان و طریقت‌های معنوی، زمان مناسب برای مراقبه را سحرگاه می‌دانند. در هنگام طلوع خورشید و سپیده دمان، زمین دارای بیشترین انرژی دریافتی از کهکشان است. شما در زمان‌های گوناگون می‌توانید به تمرین بپردازید، اما هرگز در هنگام خواب آلودگی اقدام به مدیتیشن- از هر نوع – نکنید. مراقبه باید در آگاهی کامل صورت پذیرد.
مکان تمرین نیز دارای اهمیت است. محلی را انتخاب نمایید که در طول مدت مراقبه، ‌رفت و آمد افراد متفرقه و صوت‌های ناهمگون در آن حضور نداشته باشد. دمای فضا را متعادل نگاه دارید، نه سرد و نه بسیار گرم. البسه مناسب و سبک بر تن کنید. حتی‌المقدور از پوشیدن جوراب خودداری کنند. برای خوشبو کردن فضای تمرین می‌توانید از مواد معطر از قبیل عود استفاده نمایید. قبل از شروع مراقبه در صورت تمایل می‌توانید دست‌ها و پاهای خود را با آب سرد بشویید.

موزیک مناسب
موزیک‌های مدیتیشن را می‌توانید از بازار تهیه نمایید. حتی‌الامکان از آثار بی‌کلام استفاده کنید. در راستای تهیه موزیک مناسب، می‌توانید از سایت‌های معتبر جهانی اینترنت مدد جویید. گروهی از این منابع، اجازه استفاده و ذخیره‌سازی موزیک توسط کاربر را، در حیطه محدودی می‌دهند و نیز می‌توانید موزیک‌های مورد علاقه خود را از روش‌های مناسب خریداری نمایید. موزیک‌های مدیتیشن بسیار شبیه به موزیک‌های لایت هستند. بنابراین از دیدگاه علم موسیقی شاید بتوان آن‌ها را در ردیف موسیقی‌های لایت قرار داد اما هر موسیقی لایت، یک موزیک مدیتیشن نیست. لذا در انتخاب آهنگ و نوع موزیک دقت کنید. موسیقی‌های مخصوص مدیتیشن، صرفاً برای این منظور طراحی و ساخته می‌شوند و اساتید مربوطه در ساخت این قطعات،‌ از اصول مراقبه بهره می‌جویند. در این‌جا نکته‌ای لازم به ذکر است، نوع تمرین ارائه شده در این نوشته، از انواع تمرین‌های ثابت می‌باشد. گروهی از مدیتیشن‌های همراه با موزیک،‌ به صورت فعال و دینامیک صورت می‌گیرند که در این آموزه از بیان آن‌ها خودداری کرده و تنها به نوع ثابت مدیتیشن با موزیک خواهیم پرداخت، لذا در این راستا موزیک‌های مدیتیشن آرام را تهیه نمایید. گروهی از موزیک‌ها دارای کلام است که برای انجام انواع دیگری از مراقبه استفاده می‌شوند و نیز گروهی از مدیتیشن‌ها همراه سخنان استاد یا معلم در هنگام پخش موسیقی صورت می‌گیرد که آن نیز از انواع دیگر مدیتیشن با موزیک محسوب می‌شود.

وضعیت بدنی
وضعیت بدنی برای این مدیتیشن به دو حالت صورت پذیر است. حالت دراز کش ونشسته. در حالت اول یا وضعیت دراز کش، کاملاً بر روی زمین به پشت دراز بکشید. هیچ یک از اعضای بدن را منقبض نکنید. دست ها را در کنار بدن با فاصله قرار دهید و کف دست‌ها را در صورت تمایل به سمت بالا بچرخانید. سر را صاف قرار داده و به سمت چپ یا راست متمایل نکنید. بدن باید کاملاً رها بوده و در هیچ قسمتی انقباض نباشد. دو سمت بدن باید نسبت به هم قرینه باشند. کاملاً طبیعی تنفس کرده و هوای بازدم را ناگهان از ریه‌ها خارج نکنید. تنفس شکمی بسیار مفید است. چشم‌ها را می‌توانید باز نگه‌دارید اما بهتر آن است که به صورت بسته بمانند.
در حالت نشسته، به صورت چهار زانو نشسته و ستون فقرات خود را کاملاً‌ راست نگه‌دارید. دست‌ها را می‌توانید روی زانوها قرار دهید به شرط آن‌که منقبض نباشد و تعادل بدن را بر هم نزنند. چشم‌ها می‌تواند باز، نیمه‌باز یا بسته باشد که حالت بسته بیشتر توصیه می‌شود. تنفس باید طبیعی و حتی‌المقدور شکمی باشد.

مدیتیشن
پس از آماده‌سازی و قرار گرفتن در وضعیت بدنی مناسب،‌ مراقبه آغاز می‌گردد. مدیتیشن یک تمرکز نیست. مدیتیشن و مراقبه یعنی نظاره‌گر بودن و تنها نظاره‌گر بودن. تنها شنونده موسیقی باشید، هیچ برداشتی نکنید،‌ صرفاً یک بیننده باشید، این اساس مراقبه است. لحظات بسیاری در زندگی، ‌شما نظاره‌گر بودن خالص را تجربه کرده‌اید، فقط و فقط نظاره‌گر،‌ بودن بی‌هیچ آرزو و خواسته‌ای. لذت نظاره‌گر بودن صرف،‌ همان نیرویی‌ست که ما را به سوی گالری‌ها،‌ موزه‌ها،‌ آثار باستانی گذشتگان و …. می‌کشاند. شما باید تنها یک نظاره‌گر باشید،‌ یک نظاره‌گر موسیقی در درون شما جریان می‌یابد،‌ بی‌آن‌که تلاشی صورت پذیرد. موزیک‌های مدیتیشن برای بیداری انرژی‌های خفته طراحی شده‌اند، پس اجازه دهید خود موسیقی کار خود را انجام دهد و شما فقط یک شنونده باشید، تنها یک بیننده و نظاره‌گر. درک احساس نظاره‌گر بودن،‌ تنها از طریق تمرین و ممارست عملی صورت پذیر است. تنها شمایید که می‌توانید این تجربه را به صورت خود محور کسب نمایید. این تجربه غیرقابل انتقال و غیرقابل توصیف است. تجربه دیگران در این راستا هیچ کمکی به شما نخواهد کرد، این تنها یک تجربه شخصی‌ست.
پس به موسیقی توجه نکنید،‌ اجازه دهید موسیقی به شما توجه کند. تلاش نکنید،‌ تمرکز نکنید، فقط یک نظاره‌گر باشید، یک شنونده،‌ فقط یک شنونده که قضاوتی ندارید. قضاوت نکنید،‌به هیچ چیز نچسبید،‌ حتی به موزیکی که از درون شما عبور می‌کند. به چیزی متصل نشوید. اجازه دهید غرق شوید اما به غرق شدن هم نچسبید، مبارزه نکنید. این یک تجربه خارق العاده بوده و تنها با تمرین و ممارست مداوم صورت پذیر است. پس از پایان موزیک به آرامی چشم‌ها را باز کنید. کمی تأمل کنید و سپس به صورت آرام عضلات خود را منبسط و منقبض نمایید و پس از مکثی به آرامی برخیزید. ممکن است پس از تمرین کمی احساس خواب‌آلودگی و رخوت کنید، این کاملاً طبیعی ست. با خواب‌آلودگی خود مبارزه نکنید اما در آگاهی باشید. پس از اندک زمانی،‌ انرژی خودانگیخته،‌ ناگاه در درون شما به فوران خواهد آمد و سرشار از آگاهی خواهید شد.

در پایان نکاتی چند لازم به ذکر می‌نماید:
تمرین مدیتیشن ارائه شده در این نوشته یکی از روش‌های گوناگون مدیتیشن با موزیک بوده و نباید با هیچ یک از مدیتیشن‌های مشابه درهم آمیخته شود.
این مدیتیشن به صورت کاملاً خود محور است و شما تنها ناظر و مجری آن هستید. می‌توانید این تمرین را به صورت گروهی انجام دهید، اما به یاد داشته باشید قبل و بعد از تمرین از صحبت کردن بی‌رویه و متفرقه با یکدیگر خودداری کنید.
حتی‌المقدور از موزیک مدیتیشن خود در زندگی معمول و در مراحل شبانه روز استفاده نکنید، زیرا ممکن است این احتمال به وجود آید که هنگام تمرین، موزیک شما را به یاد خاطره ای خاص بیاندازد که مسلماً این امر تمرین شما را خدشه‌دار خواهد کرد.

از موزیک مناسب بهره جویید،‌ در این راستا از افراد آشنا با موسیقی مدیتیشن کمک گیرید.
با شکم بسیار پر مدیتیشن نکنید.
همواره نظافت و نظم را قبل و بعد از اتمام تمرین رعایت نمایید.
تنفس خود را به آرامی و با عضلات شکم انجام دهید.
فضای مراقبه را با قرار دادن تصاویر و اشیا آرامش بخش، لذت بخش‌تر کنید.
تمرین مداوم و مستمر را به مرحله اجرا گذارید.

مراقبه ارائه شده از تمارین بسیار ارزشمند در مدیتیشن است. در مراحل بعدی،‌ افراد پس از تبحر در این مراقبه به تمارین حرفه‌ای قدم خواهند گذاشت. در مراقبه‌های پیشرفته‌تر، اصوات طبیعی جایگزین موسیقی ساختگی خواهند شد و در مراحل بعدی، مدیتیتورها به مراقبه سکوت خواهند پرداخت که با تجارب کالبد چهارم و در سکوت مطلق با اصوات جدیدی رو‌به‌رو خواهند شد و پس از آن نیز به مراحل بعدی گام خواهند برداشت. زیباترین صوت دنیا در سکوت نهفته است و آن صرفاً یک تجربه ی شخصی‌ست.

نقش دین در فرهنگ عمومی هندوستان
– یکی از نکات قابل تأمل و توجه درباره دین هند و زایش مستمری است که در این دین وجود دارد و در هر دوره‌ای شاخه جدیدی از این فرقه متولد شده و عده‌ای را به خود جلب کرده است.
تأثیر باورهای دینی در فرهنگ عمومی هند در چهاربخش قابل بررسی است.

۱- تأثیر آداب و رسوم و آیین‌های دینی در فرهنگ عمومی
آیین‌های دینی بخش بسیار مهمی از فرهنگ عمومی هند را تشکیل می‌دهد و مردم اوقات زیادی را صرف انجام این مراسم می‌کنند. فرقه‌های دینی مختلف مانند: جین‌هاJain، سیک‌هاSik، مسیحی‌ها، یهودی‌ها، هندوها و مسلمان‌ها هر یک به فراخور دین خود در معابد، مساجد و کلیساها با خواندن دعا و نیایش به عبادت می‌پردازند.
اکثریت مردم هند را هندوها تشکیل می‌دهند و یکی از نیایش‌های روزانه آنان انجام مراسم «آکنی بوتا»
AgniBoutha ست که به هنگام طلوع و غروب خورشید انجام می‌گیرد. عبادت کنندگان در مکان‌هایی که در معرض تابش خورشید است می‌ایستند و با خواندن دعاهای خاص و ریختن آب در ظرف‌های سنگی خورشید را پرستش می‌کنند.
از دیگر مراسم هندوها جشن «هولی» holyاست که به مناسبت آمدن بهار، مردم با پاشیدن رنگ به سر و صورت یکدیگر شادی و سرور خود را ابراز می‌کنند. این جشن به عنوان یک رسم دینی با فرهنگ عمومی مردم عجین شده است به حدی که غیر هندوها هم در آن شرکت می‌کنند. بازارهای بت‌سازی و بت فروشی و نیز بتکده‌هایی که در آنجا بت‌ها مورد پرستش قرار می‌گیرند به وفور به چشم می‌خورد. یکی از نکات قابل تأمل و توجه درباره دین هند زایش مستمری است که در این دین وجود دارد و در هر دوره‌ای شاخه جدیدی از این فرقه متولد شده و عده‌ای را به خود جلب کرده است.

در تحلیل کلی تأثیر دین در فرهنگ عمومی هند، نکته حائز اهمیت، تعاطی و داد و ستد بین ادیان است. همانطور که فرقه «سیک» ۴۰۰ سال پس از ورود اسلام به هند به وجود آمد و به نوعی متأثر از اسلام است و مفاهیم دینی آنان با مفاهیم دینی اسلام ارتباط دارد. سیک‌ها معتقد به توحید هستند و در معابد آنها بت یافت نمی‌شود اما به مظاهر الوهیت توجهی ندارند. آخرین نکته درباره آیین هند و حضور کم‌رنگ غرب در چند فرقه جدید هندویی است که تحت تأثیر اندیشه‌های غربی هستند.
۲- رفتارهای دینی
رفتارهای دینی رفتارهایی هستند که فی‌نفسه دینی نیستند اما درمورد انجام نحوه آنها دستورهای دینی صادر شده است مثل آداب غذا خوردن، نگاه کردن، خوردن گوشت حیوانات یا رفتار با آنها. یکی از متون فقهی که حاوی دستورالعمل‌های رفتاری دینی است، متنی است به نام «مانو» یا «منو» Manoکه از دوران قبل از میلاد باقی مانده است. از جمله فرقه‌هایی که از دستورات دینی خاصی پیروی می‌کنند فرقه «جین» (منشعب از آئین هندو) است، یکی از اصولی که این فرقه به آن معتقد است اصل «آهیمسا» Ahimsaیعنی عدم آزار رساندن به دیگر جانداران است و شامل گیاهان و بخصوص حیوانات می‌شود. این اعتقاد بر رفتار آنان تأثیر چشمگیری دارد به حدی که برخی از پیروان این آئین مسیر عبور مردم را جارو می‌زنند تا حشره‌ای زیر پا له نشود و یا دهان خود را بسته نگاه می‌دارند تاحشره‌ای در آن نمیرد. اغلب به پیروی از این اصل از خوردن گوشت خودداری می‌کنند و اکثر رستوران‌ها غذاهایی را که با سبزیجات طبخ شده می‌فروشند.

اعتقاد به تقدس گاو از همین اصل «آهیمسا» نشأت گرفته و بعد جزء آیین هندوها شده است. درواقع گاو مورد پرستش نیست بلکه مقدس است. بنابراین رفتارهایی از این قبیل یک تفکر دینی و یک آموزه دینی است.

۳- تأثیر دین در ساختارهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی
هندوان به چهار کاست در جامعه معتقدند که عبارتند از:
۱-کاهنان یا رهبران دینی
۲-جنگ‌آواران
۳-تولید کنندگان (برزگران و کشاورزان)
۴-طبقه عامه مردم و طبقه دیگری که جزء طبقات محسوب نمی‌شوند «نجس‌»ها هستند. این گروه از تمام امتیازات طبقات دیگر محرومند وخود آنان نیز این امر را پذیرفته‌اند. لذا به پست‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین شغل‌ها روی می‌آورند. یکی از اصول حاکم بر این طبقه‌بندی، ممنوعیت راهیابی از طبقه‌ای به طبقه دیگر است. «وی پی سینگ» V.P.Singhکه پس از راجیوگاندی به نخست وزیری منصوب شد قصد داشت قانون برابری طبقات را در بهره‌مندی از مزایا و امتیازات اجتماعی، وضع نماید اما با مخالفت شدید مواجه شد و این قانون به انجام نرسید.
۴- تأثیر آموزه‌های دینی در فرهنگ عمومی
آموزه‌های دینی بدون آنکه در قالب رفتار مشخصی جلوه‌گر شود، روحیات و نگرش‌های خاصی را در بین مردم رواج می‌دهد مثل روحیه پرهیز از خشونت، قناعت، آرامش، نوعدوستی و…. در کشور یک میلیارد نفری هند به دلیل وجود روحیه پرهیز از خشونت به ندرت نزاع‌های خیابانی بوجود می‌آید. شاید بتوان گفت دلیل چنین روحیه‌ای اعتقاد به دو اصل مهم دینی است:
۱- اصل تناسخ یعنی بازگشت روح انسان‌ها پس از مرگ به کالبد انسانی دیگر
۲- اصل عقوبت و پاداش که انسان هر زمانی که به دنیا بیاید، پاداش یا مجازات اعمالی را دریافت خواهد نمود که در دوره حیات قبلی در دنیا انجام داده است و میزان بهره‌مندی روح از مزایای دنیوی، متناسب با رفتاری است که در زندگی قبل مرتکب شده است.

از دیگر تأثیرات آموزه‌های دینی، پایین بودن آمار طلاق بخاطر اصل دینی مردسالاری و ریاست او بر خانواده است و همچنین تأثیر آموزه‌های دینی در معماری، نقاشی و هنرها که بیشتر در ساختمان معابد جلوه‌گر می‌شوند.